Waarom voorzichtigheid teams juist onveiliger maakt
Leiderschap uit angst voor onveiligheid
In steeds meer organisaties ziet sociaal psycholoog en veranderkundige dr. Arend Ardon leidinggevenden die geen leiding meer durven te geven. Niet omdat ze geen verantwoordelijkheid willen nemen, maar omdat ze bang zijn dat duidelijkheid als onveilig wordt ervaren.
Leidinggevenden stellen minder kaders, geven minder richting en spreken minder aan – uit begrijpelijke motieven: niemand buitensluiten, niemand kwetsen, geen grenzen overschrijden. Dat wordt wel eens gedefinieerd als dienend leiderschap, maar in de praktijk betekent het vaak dat de leidinggevende zijn eigen positie niet meer inneemt.
Sommige leidinggevenden zijn zelfs bang dat medewerkers naar de vertrouwenspersoon stappen als ze iemand aanspreken op gedrag. Anderen spreken over “de veiligheidskaart die getrokken kan worden”. Die voorzichtigheid heeft gevolgen.
Elk systeem heeft ordening nodig
Ieder sociaal systeem – of het nu een familie, een team of een organisatie is – heeft baat bij een heldere ordening. Mensen hebben een plek. En wanneer die ordening niet meer klopt, ontstaat er vrijwel onmiddellijk onrust.
Dat kan op twee manieren gebeuren: iemand neemt een plek in die niet bij hem hoort, bijvoorbeeld een teamlid dat zich bemoeit met beslissingen van zijn leidinggevende. Of iemand neemt zijn eigen plek niet in, bijvoorbeeld een leidinggevende die geen richting geeft of kaders stelt.
De lege plek wordt altijd gevuld
Wanneer de plek van de leidinggevende leeg blijft, nemen anderen die vroeg of laat over. Teamleden gaan elkaar corrigeren, bepalen onderling wat wel en niet acceptabel is, of vertellen hun leidinggevende hoe het zou moeten. Dat gebeurt vaak onbewust en zonder formeel mandaat.
Het resultaat is een nieuwe vorm van onveiligheid – want weinig is zo verwarrend voor een team als onduidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden. De intentie was veiligheid. Het effect is het tegenovergestelde.
Verandering vraagt om aanwezige leiders
Juist bij verandering zijn richting en duidelijke kaders extra belangrijk. Rollen verschuiven, routines verdwijnen en oude zekerheden vallen weg. Dan is een leidinggevende die zijn plek inneemt essentieel: iemand die duidelijk maakt waar het naartoe gaat, wat belangrijk is en wat er van mensen verwacht wordt.
Volgens Ardon ligt daar een belangrijke opgave voor organisaties: samen leren hoe leiderschap en psychologische veiligheid elkaar kunnen versterken in plaats van verzwakken.
In de collegereeks Verandermanagement van Focus Learning Journeys gaan experts als dr. Arend Ardon dieper in op de psychologische en systemische patronen die mede bepalen waarom verandering in organisaties succesvol verloopt. Download hier de brochure >>
Collegereeks Verandermanagement
🗓️ 9 colleges - van 28 sept 2026 tot en met 7 juni 2027
⭐️ Door 9 topdocenten én wetenschappers
📚 Inclusief dinerbreak & boekenpakket
⚡️ Inschrijven vóór 1 juli = €250 vroegboekkorting.
Meld je nú aan.
